Zespół z Uniwersytetu Illinois w Urbana-Champaign opracował wariant spektrometrii mas, który odróżnia niemal identyczne cząsteczki tłuszczowo-cukrowe i pokazuje, w których miejscach mózgu występują. Wyniki, opublikowane w czasopiśmie ACS Central Science, dotyczą zmian zachodzących w mózgu wraz z wiekiem.
Podobne cząsteczki, różne role
Mózg jest wyjątkowo bogaty w lipidy, czyli związki tłuszczowe. Ważną grupą są glikolipidy, połączone z cząsteczkami cukru. Pomagają one budować błony komórkowe i umożliwiają komunikację między komórkami. Niektóre z nich to izomery: mają ten sam skład pierwiastkowy i tę samą masę, ale różnią się układem atomów, a więc mogą pełnić odmienne funkcje.
Tu pojawia się problem. Klasyczna spektrometria mas rozpoznaje cząsteczki głównie po masie, więc izomery trudno od siebie odróżnić. Rzadsze związki są też zagłuszane przez te obfitsze, które „wygrywają” w walce o wykrycie. Dotychczasowe obejścia polegały zwykle na przygotowaniu próbki z większej porcji tkanki, a to niszczy informację o tym, w którym miejscu mózgu coś się dzieje. Przez to mniej liczne glikolipidy rzadko trafiały w centrum zainteresowania badaczy.
Jak działa nowe podejście
Zespół Hsi-Chun Chao pracuje na cienkich skrawkach mózgu. W pierwszym kroku skrawek jest wstępnie traktowany, aby usunąć obfitsze, niepożądane cząsteczki. Następnie zjonizowane izomery są rozdzielane za pomocą strumienia gazu, zależnie od tego, jak poruszają się w polu gazowo-elektrycznym. Dzięki temu można zobaczyć rozmieszczenie dwóch izomerów: galaktozyloceramidów (GalCer) i glukozyloceramidów (GlcCer).
Wyniki, uzyskane w badaniu na mózgu szczura, pokazują wyraźną różnicę:
- GalCer gromadzi się głównie w ciele modzelowatym, czyli „moście” łączącym lewą i prawą półkulę mózgu;
- ilość GalCer wyraźnie spada wraz ze starzeniem się mózgu;
- GlcCer występuje obficiej w innych obszarach, co sugeruje, że oba izomery pełnią odmienne funkcje.
Krok w stronę pojedynczych neuronów
Kolejnym celem jest obrazowanie izomerów w pojedynczej komórce nerwowej. Neurony są otoczone osłonką mielinową, zbudowaną m.in. z glikolipidów, a jej rozpad jest uznawany za sygnał zaburzeń pracy neuronu. We wstępnych danych tylko jeden z izomerów wydaje się powiązany z mieliną. Autorzy zaznaczają, że to na razie pierwsze obserwacje i wymagają dalszych badań.
Metoda może się przydać w badaniach nad chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak choroba Parkinsona i Alzheimera, które łączy się z nieprawidłowym metabolizmem glikolipidów. – Chcę zachęcić wszystkich, by spojrzeli poza znane biomarkery – mówi Chao.
Co to oznacza w praktyce
Warto zachować umiarkowany optymizm. To badanie podstawowe, przeprowadzone na tkance zwierzęcej, a nie nowy test ani terapia dla pacjentów. Nic w opisie nie wskazuje, że w najbliższym czasie trafi do diagnostyki. Jego wartość polega na tym, że daje naukowcom narzędzie do szukania mniej oczywistych śladów chorób mózgu, a to ważne w starzejących się społeczeństwach, także w Polsce i innych krajach UE.
Technika opiera się na spektrometrii mas, którą wykorzystuje wiele laboratoriów na świecie, więc w zasadzie również europejskie zespoły mogą próbować podobnych podejść. Chao kontynuuje te prace jako adiunkt na Uniwersytecie Oklahomy, na wydziale chemii i biochemii, gdzie ma korzystać z nowego sprzętu.
Źródło: Medical Xpress – „Improved mapping reveals location of small molecules in the brain”
